CANVAS

2005 - 2006

H E T V E R L O R E N P A R A D I J S

Aflevering 5:
Leven en sterven

zondag 22 januari 2006

In de laatste aflevering denken moraalfilosoof Koen Raes, psychotherapeut Mia Leijssen, mensenrechtenactiviste zuster Jeanne Devos en provinciegouverneur Steve Stevaert na over het leren sterven als een manier van leren leven.

Hoe kunnen we goed leven? Hoe moeten we ons voorbereiden op de dood? Wat moeten we met ons leven? Op deze vragen moet de filosofie volgens antieke filosoof Seneca een antwoord bieden.

'Het leven zit vol kleine oefeningen in het sterven', zegt psychotherapeut Mia Leijssen. Leren sterven is leren loslaten, aanvaarden dat dingen niet blijven bestaan.

Leren leven, blijkt soms ook nodig. Jeanne Devos: 'Je moet het leven een doel willen geven.'
Koen Raes: 'De manier waarop je dat doel wenst te bereiken, is soms veel belangrijker dan de vraag of je dat doel nu bereikt of niet.'

Mia Leijssen:'In een mensenleven komt het erop aan goed na te gaan wat je wil en wat je daar voor over hebt. Een goed leven betekent niet dat je geen fouten mag maken. Een goed leven betekent dat de fouten die je gemaakt hebt het daglicht kunnen verdragen.'

Koen Raes noemt het 'een vertroosting dat er een eind komt aan dit leven.'
De angst om te sterven, mag ons niet klein en bang maken. Het leren omgaan met de dood is een leren omgaan met elkaar.

Mia Leijssen citeert een onderzoek waaruit blijkt dat mensen meer gelukkige momenten kennen tijdens het werk dan tijdens hun vrije tijd. 'Ontspannen door zich in te spannen.'

Steve Stevaert: 'Het enige wat ik echt goed kan is naar de zee kijken, maar als het te lang duurt komt er een schuldgevoel.'

En dan de vraag of we wel kunnen spreken over 'vooruitgang'. Steve Stevaert: 'Het denken lijkt nauwelijks geëvolueerd. Sinds Montaigne is er aan de filosofie weinig toegevoegd. Zijn beschouwingen zouden collectief bezit moeten worden.'
En tot slot. Zijn we het paradijs nu verloren?Mia Leijssen:'Een paradijs is pas 'verloren' als er geen vertrouwen meer kan zijn tussen mensen, als hun kwetsbaarheid misbruikt wordt.'

Het paradijs is geen individuele aangelegenheid. Steve Stevaert: 'Je kan alleen met anderen uw paradijs vormen. Mensen moeten zich in een ander kunnen herkennen.'

Volgens Koen Raes wordt het paradijs gevormd door een gezamenlijke utopie: 'Mijn generatie is het paradijs verloren, nieuwe generaties zullen terug naar nieuwe paradijzen zoeken.'

Voor Jeanne Devos bestaat het paradijs uit stukjes: 'Het paradijs is zoekgeraakt, maar niet verloren. Warmte tussen mensen die in solidariteit leven is al een stukje paradijs. Het ligt ook bij uzelf. Ik heb toch altijd de indruk dat dankbare mensen, blije mensen zijn.'